Oblicza retoryki (10): webinarium z …

Tym razem prelegentkami, 10. już seminarium, będą dr Małgorzata Kołodziejczak (Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) oraz prof. UAM dr hab. Marta Wrześniewska-Pietrzak (Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu).

Przedstawią one wystąpienie nt.

Syndromatyczność, gradualność, kameleoniczność. Jak badać wykładniki stylu populistycznego w tekstach politycznych?

Webinarium zaplanowaliśmy na 18 czerwca 2026 r., godz. 18:30.

Link do spotkania tutaj: Oblicza retoryki #10 dr Małgorzata Kołodziejczak i prof. UAM dr hab. Marta Wrześniewska-Pietrzak | Dołączanie do spotkania | Microsoft Teams

***

Abstrakt

Celem wystąpienia jest zwrócenie uwagi na trudności definicyjne związane z wyodrębnieniem populistycznego stylu komunikowania w tekstach politycznych. Dyskusji, a zarazem wyjaśnienia wymaga definiowanie populizmu jako zjawiska wykraczającego poza ramy dyskursu politycznego. Ustalenia te wiążą się w sposób nierozerwalny z określeniem syndromatycznego charakteru populizmu, którego postać niczym kameleon uwarunkowana jest czynnikami pozajęzykowymi. Wyróżnione wykładniki populizmu ujmowane są w kategorie o charakterze gradualnym, których realizacja w określonej wypowiedzi może wzmagać lub obniżać charakter populistyczny. Prowadzone badania jednoznacznie wskazują na konieczność wykorzystania w badaniu tytułowego zjawiska narzędzi wypracowanych przez metodologię kognitywną (językowy obraz świata). Umożliwia ona wskazywanie nie tylko specyficznych struktur językowych, lecz również kreowaną za ich pomocą określoną konceptualizację rzeczywistości. Wśród omawianych wykładników centralnych znajdą się kwestie dotyczące pozycji i roli nadawcy, który pozycjonuje się jako jedyny autentyczny interpretator „woli ludu”. Ponadto wśród wykładników tych znajduje się kreowana w wypowiedziach politycznych uproszczona, radykalna polaryzacja aksjologiczna, która opiera się m.in. na dychotomii mitycznego „ludu” oraz zdeprecjonowanych „elit” czy też świadomie kreowanej kategorii obcego. Analiza obejmuje procesy symplifikacji złożonych domen poznawczych do uproszczonych, emocjonalnych schematów wyobrażeniowych. Ważnym elementem prezentowanych badań jest multimodalność, czyli współdziałanie kodu językowego z obrazem i komunikacją niewerbalną w budowaniu przekazu. Pozwala dostrzec, że populistyczne wykładniki stylu, takie jak stygmatyzacja czy atrybut wiedzy ekskluzywnej, wykazują cechę gradualności, charakterystyczną zarówno w wypowiedziach polityków, jak i w pozapolitycznych kampaniach ideologicznych (np. billboardy antyaborcyjne). Analizowane wypowiedzi przekonują, że istotną rolę w strukturze syndromu populistycznego odgrywa nacechowanie emocjonalne, które pełni funkcję spoiwa unieważniającego merytoryczną argumentację. Wystąpienie wykaże, jak kameleonowe dostosowanie stylu pozwala populizmowi przenikać do głównego nurtu debaty publicznej. Prezentowany model badawczy pozwala na mierzenie „natężenia populistyczności” w dowolnym typie tekstu. Całość rozważań jest również odpowiedzią na pytanie o skuteczne metody opisu mechanizmów budowania asymetrii komunikacyjnej w służbie współczesnej retoryki dominacji.